Kavramsal Sanat Nedir?

Ekim 20, 2018 0 Yazar: admin

Kavram: “Nesneler ya da olaylara verilen ortak bir addır.”(Uçar, 2014:14). Kavramların misyonu iletişim kurmaktır. İmgeler ve kavramlar kültürlerin eksiksiz ve doğru aktarımını sağlarlar. “Çoğunlukla soyut olan ve algılanan kavramlar, fikirleri, insanları, olayları ya da olguları tanımlamak için kullanılırlar. Sınıflandırılan kavramlar kendi içlerinde katagorize edilirler.” (Uçar, 2014:14). “Sanatçının belirlediği kavramlar görsel imgeleri betimlemek ya da yeniden tanımlamak için de kullanılır.” (Uçar, 2014, s.14). Amaç kavramların anlaşılırlık kazanmasıdır bu şekilde iletişimde herhangi bir kopukluk olmaması sağlanır.

Kavram ve yöntemler sanata dâhil edilirler “teknoloji, bilimsel, toplumsal ve siyasal söylemlerle süreç ve kültürler arası görülen değer sistemi yeniden göz önüne alınır.”(Uçar, 2014:9). Toplum Simgesel düşünüşten kavramsal düşünüşe geçtiğinden bunun sancılarını yaşar.

1960’lı yıllarda kavramsal sanat yaygınlaşmaya başlamıştır. Eserde kavram anlam kazanarak biçimsel özellikler bir kenara bırakılmıştır. Sanat ürünü maddesizleştirilerek, bir eleştiri unsuru olarak kabul göremeye başlamıştır. Sanatçının imgeleri, belleğindeki izler, varlık amacı, kimliği onun kimi zaman eleştiri aracı olarak kavramlar ve konseptler oluşturmasını sağlar.

1961’de Henry Flynt malzemesi tamamiyle kavram olan bir sanattan bahsetmiş ve ‘Kavramsal Sanat’ terimini kullanmıştır. Aslında kavramın sanattaki önemi yeni değildir. Marcel Duchamp düşüncenin yapıta üstünlüğü görüşünü defalarca ifade etmiştir. Yinede 1960’lı yılların sonlarında ortaya çıkmaya başlayan kavramsal sanat bütün sanat dünyasını sarsmıştır. Özünde bu anlayış biçimsel yetkinliği arayan alışılagelmiş sanatın yerine; yeni bir yaşam biçimi, yeni bir bakış açısı önerisidir. Böylelikle sanat profesyonel sanatçının tekelinden çıkarak sanatın demokratikleşme sürecini tamamladığı ve yaygınlık kazandığı günümüzün batı dünyasında insanın kendini ifade etme şeklinin nerelere kadar uzanabileceğinin mükemmel bir göstergesidir.

Kavramsal sanatçıların eleştirel bir yaklaşımla kendisini, çevresini ve yaşamı sürekli sorgulayan, çağın hızlı teknolojik değişimler altında ezilmemeye çalışan, bu teknolojiyi kullanan ya da ona başkaldıran, bu amaçla geleneksel sanatın sınırlarını aşarak sanatın boyutlarını değiştirme çabasında olan görüşleri çağdaş düşünceyle temellenmiş ve onunla bütünleşmiştir. Kavramsalcılar sanat yapıtının alınıp satılmasını ve sanatın ulaşılmaz hale getirilmesini eleştirerek sanatçının yaratıcılık sürecinin tamamiyle özgürleştiği, yeni bir bakış açısının doğduğu bir dönemin başlangıcına ön ayak olurlar. Bu nedenden, kavramsal sanatçıların yapıtlarının büyük bir çoğunluğu ticaret metası haline dönüştürülememektedir.

1960’lı yılların sonlarında bazı galeriler tablo ya da heykel sergilemek yerine sözlü, fotoğrafik, matematiksel öneriler, hatta çok çeşitli bilimlere göndermeler yapan sistemler sunmuşlardır. Kavramsal sanat yapıtı, gündelik yaşamdan alınmış hazır nesneler, haritalar, filmler, sertifikalar, eskizler, gazete ilanları, ses kayıtları, planlar, numaralar ve akla gelebilecek birçok çeşitli biçimlerde olabilir. Kavramsal sanatın uygulayıcıları tual, fırça gibi geleneksel gereçlerden yararlandıkları gibi sanat dışı alanlara özgü gereçlerden de yararlanmaktadırlar. Sanat yapıtında malzeme ya da biçimsel özelliklere değil, yapıtın aktardığı anlam ve kavramla ilişkilidir. Kavramsal sanatçıların başlıca kaynağı sanat yapıtının biricikliğini yoksayan hazır nesneler, varolan durumu farklı bir mecraya taşıyarak sorgulatan müdahaleler, dil bilimsel çözümlemeler, bir durumun söylemi ya da kavramı gösteren yazılı ya da görsel belgelerdir.

Yapıtlarıyla kavramlar ve analizler öneren bu sanatçılar, izleyiciyi bunları anlamaya, çözmeye, kendi düşüncesiyle tamamlamaya çağırırlar. Nesnelerin alışılmış estetizmini yadsıyarak yepyeni bir estetik anlayışı ile izleyiciyi karşı karşıya bırakırlar bu hic de alışılmış bir anlayış olmamakla birlikte sanat tarihininde yerini alacaktır. Kavramsal sanatın bir program önerisi olarak ortaya çıkması, bitmiş sanatsal bir çabanın izlerini görmek isteyen seyirciye pek alışılmış gelmez. “Kavramsal sanatçılar sanatı dilbilimsel çözümlemeler ve gösterge bilim kuramlarından yararlanarak çözümlemeye çalışmışlardır.”(Atakan, 2008:46).

Kavramsal sanat, dil oyunları, kavramın önceliği, nesnenin sorgulanması, deneysellik gibi birçok unsurla birlikte oyunsallık kazamıştır. Nesne, kavram, sanat, içerik, dilsel anlatım, işaretleme, benimseme, evcilleştirme, uyarlama, dönüştürme v.b. kavramları arasında oynanan bir oyundan ibaretttir.